Czym są zbiórki publiczne?

Zbiórka publiczna to forma pozyskiwania środków pieniężnych lub darów rzeczowych na określone cele, prowadzona w miejscach publicznych lub w sposób umożliwiający udział nieograniczonej liczby osób, które nie są znane sobie nawzajem ani organizatorowi. Przykłady takich zbiórek to kwestowanie na ulicach, w parkach, sklepach, na cmentarzach, podczas wydarzeń masowych oraz domokrążenie – czyli zbieranie darów od drzwi do drzwi. Kluczową cechą zbiórek publicznych jest jawność i otwartość, co odróżnia je od zbiórek prywatnych lub zamkniętych grup, np. w szkołach czy zakładach pracy.

Podstawy prawne i regulacje zbiórek publicznych w Polsce

Zbiórki publiczne w Polsce regulowane są ustawą z dnia 14 marca 2014 roku o zasadach prowadzenia zbiórek publicznych (Dz. U. 2014 poz. 598). Ustawa ta określa definicję, cele, formy, zasady organizacji oraz obowiązki organizatorów, a także nadzór i sankcje za naruszenia przepisów. Szczegółowe kwestie techniczne i proceduralne regulują rozporządzenia wykonawcze.

Centralnym narzędziem do zgłaszania i monitorowania zbiórek jest Portal Zbiórek Publicznych (https://zbiorki.gov.pl), prowadzony przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji. Portal umożliwia elektroniczne zgłaszanie zbiórek, składanie sprawozdań oraz dostęp do materiałów edukacyjnych.

Dozwolone cele zbiórek publicznych

Zbiórka publiczna musi mieć jasno określony cel, zgodny z katalogiem zadań publicznych wymienionych w art. 4 ust. 1 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Do najczęstszych celów należą:

• działalność charytatywna i pomoc społeczna,
• promocja zdrowia,
• edukacja i nauka,
• promocja kultury i ochrona środowiska,
• cele religijne (poza terenem kościołów),
• inne cele publiczne ujęte w ustawie.

Zmiana celu zbiórki w trakcie jej trwania jest możliwa, ale wymaga ponownego zgłoszenia tej zmiany w Portalu Zbiórek Publicznych oraz uzyskania potwierdzenia jej przyjęcia. Nowy cel musi pozostać zgodny z przepisami, a niezastosowanie się do tego może skutkować sankcjami.

Czytaj także: dobraaukcja

Kto może organizować zbiórkę publiczną?

Zbiórki publiczne mogą organizować różne podmioty, m.in.:

• organizacje pozarządowe – stowarzyszenia i fundacje działające na rzecz pożytku publicznego,
• podmioty realizujące zadania publiczne wymienione w ustawie o działalności pożytku publicznego i wolontariacie,
• komitety społeczne – specjalnie powołane grupy osób do przeprowadzenia określonej zbiórki,
• inne podmioty spełniające wymogi ustawowe oraz prowadzące zbiórkę zgodnie z obowiązującymi przepisami.

Każdy organizator musi posiadać pełną zdolność do czynności prawnych i działać zgodnie z prawem, w tym dokonać zgłoszenia zbiórki w odpowiednim terminie.

Co nie jest zbiórką publiczną? Przykłady i wyjaśnienia

Forma zbierania środków	Czy jest zbiórką publiczną?	Uwagi
Przelewy na konto bankowe (np. darowizny na konto fundacji)	Nie	Brak zbierania „publicznego” w miejscach publicznych, środki wpływają na konto
Wpłaty online przez platformy crowdfundingowe	Nie	Nie podlegają ustawie o zbiórkach publicznych, lecz innym regulacjom
SMS-y charytatywne	Nie	Forma wsparcia za pośrednictwem operatorów telekomunikacyjnych
Zbiórki na terenie kościołów i świątyń	Zwykle nie	Jeśli nie jest prowadzona publicznie, a w ramach wspólnoty religijnej
Zbiórki w zamkniętych grupach (np. szkoły, zakłady pracy) za zgodą władz	Nie	Brak charakteru otwartego i publicznego
Loterie, sprzedaż biletów na wydarzenia	Nie	To działalność gospodarcza, regulowana innymi przepisami

Warto pamiętać, że błędne zakwalifikowanie zbiórki może skutkować sankcjami.

Zgłaszanie zbiórek publicznych – procedura krok po kroku

1. Przygotowanie danych: Nazwa organizatora, cel zbiórki, miejsce i czas prowadzenia, przewidywana kwota oraz forma zbierania środków (gotówka, dary rzeczowe).
2. Rejestracja na Portalu Zbiórek Publicznych: Wejdź na stronę https://zbiorki.gov.pl i załóż konto organizatora.
3. Wypełnienie formularza zgłoszeniowego: Podaj wszystkie wymagane informacje i załącz niezbędne dokumenty, np. statut organizacji.
4. Złożenie zgłoszenia: Wyślij zgłoszenie elektronicznie za pomocą portalu lub tradycyjnie – osobiście lub listownie w urzędzie właściwym dla miejsca zbiórki.
5. Potwierdzenie zgłoszenia: Po złożeniu zgłoszenia otrzymasz potwierdzenie wraz z numerem identyfikacyjnym zbiórki.
6. Rozpoczęcie zbiórki: Możesz rozpocząć zbieranie środków zgodnie z zadeklarowanym czasem i miejscem.

Termin zgłoszenia: Zgłoszenie powinno zostać dokonane co najmniej na 3 dni przed rozpoczęciem zbiórki publicznej.

W przypadku odmowy przyjęcia zgłoszenia organizator ma prawo odwołać się do właściwego organu administracji publicznej, który rozpatrzy sprawę w terminie 7 dni.

Czytaj także: Prawo ogólne

Zmiana celu zbiórki publicznej – zasady i procedura

Zmiana celu zbiórki podczas trwania wymaga ponownego zgłoszenia zmiany w Portalu Zbiórek Publicznych oraz uzyskania potwierdzenia przyjęcia tej zmiany. Bez dokonania formalnego zgłoszenia zmiana celu jest niezgodna z przepisami i może skutkować sankcjami.

• Zmiana celu musi być zgodna z przepisami oraz nie naruszać interesów darczyńców.
• Organizator powinien złożyć aktualizację danych zbiórki na portalu lub do właściwego urzędu w formie pisemnej.
• Jeśli cel zbiórki nie zostanie osiągnięty, środki muszą zostać wykorzystane zgodnie z pierwotnym lub nowym celem, a jeśli zmiana nie zostanie zgłoszona – zwrócone darczyńcom lub przekazane na cele określone w ustawie.

Konsekwencje braku zgłoszenia zmiany:

• Możliwość ukarania grzywną lub mandatem karnym,
• Ważność sprawozdania ze zbiórki może zostać podważona,
• Ryzyko utraty zaufania darczyńców i opinii publicznej.

Kary i konsekwencje prawne za prowadzenie zbiórek bez zgłoszenia oraz inne naruszenia

Prowadzenie zbiórki publicznej bez wymaganego zgłoszenia lub niezgodnie z przepisami wiąże się z sankcjami administracyjnymi i karnymi.

• Mandaty karne – nałożone przez organy na podstawie kodeksu wykroczeń,
• Kary administracyjne – np. zakaz prowadzenia zbiórek publicznych przez określony czas,
• Konfiskata zebranych środków – w przypadku nielegalnej zbiórki środki mogą zostać zatrzymane przez państwo,
• Odpowiedzialność karna – w skrajnych przypadkach, np. oszustwa związane ze zbiórką.

Przykład: Mandat w wysokości kilku tysięcy złotych za prowadzenie zbiórki bez zgłoszenia lub naruszenie obowiązków sprawozdawczych.

Organizator ma prawo odwołać się od decyzji o odmowie zgłoszenia lub nałożeniu kary do wyższych instancji administracyjnych lub sądów.

Sprawozdanie i rozliczenie zbiórki publicznej – co, jak i kiedy?

Po zakończeniu zbiórki publicznej organizator jest zobowiązany do złożenia sprawozdania, które powinno zawierać:

• Informacje o całkowitej kwocie zebranych środków pieniężnych i darów rzeczowych,
• Dokładny opis realizacji celu zbiórki oraz sposobu wykorzystania zebranych środków,
• Dokumentację potwierdzającą wydatkowanie środków zgodnie z celem zbiórki,
• Informacje o kosztach przeprowadzenia zbiórki (jeśli wystąpiły).

Termin złożenia sprawozdania: do 30 dni od zakończenia zbiórki, za pośrednictwem Portalu Zbiórek Publicznych lub tradycyjnie.

Znaczenie transparentności: Rzetelne i terminowe rozliczenie buduje zaufanie darczyńców, pozwala uniknąć podejrzeń o nieprawidłowości oraz zabezpiecza organizatora przed sankcjami.

Brak złożenia sprawozdania lub jego nierzetelne przygotowanie może skutkować konsekwencjami prawnymi, włącznie z zakazem prowadzenia kolejnych zbiórek.

• Zaczynaj prowadzenie ewidencji od pierwszego dnia zbiórki,
• Dokumentuj każdy wpływ i wydatek,
• Zachowuj oryginały dokumentów księgowych,
• Korzystaj z dostępnych wzorów i szablonów sprawozdań na portalu zbiorki.gov.pl.

Czytaj także: Rozliczenie PIT 2025 – od kiedy można składać deklaracje

Podsumowanie – co warto zapamiętać o zbiórkach publicznych?

• Zbiórka publiczna to zbieranie środków w miejscach publicznych lub w sposób umożliwiający udział nieograniczonej liczby osób nieznanych organizatorowi.
• Podstawą prawną jest ustawa z 14 marca 2014 r. o zasadach prowadzenia zbiórek publicznych.
• Zbiórkę należy zgłosić elektronicznie przez Portal Zbiórek Publicznych, co najmniej 3 dni przed rozpoczęciem.
• Zmiana celu zbiórki wymaga ponownego zgłoszenia i potwierdzenia.
• Po zakończeniu zbiórki organizator składa szczegółowe sprawozdanie w terminie 30 dni.
• Prowadzenie zbiórki bez zgłoszenia lub niezgodnie z przepisami grozi sankcjami prawno-administracyjnymi.

Znajomość i przestrzeganie zasad prowadzenia zbiórek publicznych to gwarancja ich skuteczności oraz bezpieczeństwa zarówno dla organizatorów, jak i darczyńców.